Шизофрения — симптомы, признаки, лечение, формы шизофрении

Shizofreniya

Shizofreniya [yun. schizo – boʻlinish va phren – aql, ong, fikr] – ruhiy kasallik; etiologiyasi nomaʼlum. Koʻproq 18-35 yoshgacha boʻlgan davrda kuzatiladi.

Kasallik alohida nozologik shaklga ega boʻlguniga qadar koʻpgina psixiatr olimlar tomonidan oʻrganilgan. Nemis psixiatri Ye. Krpelin 1898-y. birinchi marta ushbu kasallikni “de-mentia praecos”, yaʼni “Ilk esi pastlik” deb nomlagan.

1911-y. Shveysariya psixiatri Ye. Bleyler bu ruhiy kasallikning klinik kechishini yana-da chuqurroq oʻrganib, uning asosida assotsiativ jarayonlarning buzilishlari yotishini, buning oqibatida esa ruhiyatning parchalanishini asoslab, kasallik nomini shizofreniya deb atagan. Haqiqatan ham, shizofreniyaning asosida fikrlash, mulohaza yuritish jarayonining buzilishi yotadi. Kasallik, koʻpincha, zimdan, asta-sekin boshlanadi.

Shizofreniya, koʻpincha, odamovi, kamgap, hissiyotlari sust feʼl-atvorli kishilarda rivojlangani uchun ham ular atrofidagi kishilarda ancha vaqtgacha hech qanday shubha ugʻotmaydi. Bemor, odatda, tez toliqish, quvvat, gʻayrat va havas pasayganidan shikoyat qiladi, uni faollashtirishga javoban, serzarda va injiqlik qiladi. Bu shizofreniyaning oʻziga xos asteniya holatidir. Bu holat boshlanishida oʻziga xos hissiy buzilishlar, kayfiyatning besabab oʻzgarishi, loqaydlik, vahimaga tushish kuzatiladi.

Odamovilik (autizm) kuchayadi, bemor jamiyatdan butunlay chetlashib qoladi; injiqlik, oʻchakishish, sababsiz vahimaga tushish kuchayadi. Qoʻrquv va miyadan ketmaydimi “shilqim fikrlar” oqibatida irim sifatlari paydo boʻladi. Masalan, ishxonaga sogʻ-omon yetib olishi uchun ostonadan chiqqan, chap yelka tomonga qayrilib uch marta tuflab olish va h. k. Bemorning fikrlari borgan sari oʻz-oʻzidan quyulib kelaverdigan bemaʼni va befoyda mulohazalar quyunidan (mentizm) iborat boʻladi. Masalan, bemor tunu kun nega Odamda ikkita oyogʻi, hayvonlarda toʻrtta deb, oʻylab yuraveradi. Bu davrda, koʻpincha, kuchli bosh ogʻrigʻi, uyqu buzilishi kuzatiladi.

Asta-sekin kasallikning ilk davri uning rivojlangan bosqichiga oʻtadi, bunda bemorning fikr-mulohazalari, tafakkuri ayniydi. U oʻzining atrofidagi koʻrib turgan narsalarni bemaʼni ichki hissiyotlari bilan bogʻlaydi; ramziy (simvolik) mulohazalar paydo boʻladi, bunda bemor atrof-muhitdagi narsalarga, mavjud voqeaga boshqacha maʼno bera boshlaydi. Masalan, stol ustida yotgan pichoq goʻyo uni kimdir oʻndirmoqchi boʻlayotgani haqida ogohlantiridek tuyuladi.

Fikrlar uzukligi (shperrung), bir-biriga maʼnosiz (paralogik, alogik) mulohazalar yuritish, gap oʻrtasida hech qaysi tilda ishlatilmaydigan yangi soʻzlarni ishlatish (neologizm), bir xil soʻzlarni qaytaraverish (perseveratsiya), bir vaqtning oʻzida bir-biriga qarama-qarshi maʼnodagi fikrlarni aytish (fikrlar ambivalentligi] – bular hammasi shizofreniyaga xos tafakkur buzilishlaridir.

Shizofreniyada hissiyotlar ambivalentligi ham koʻp uchraydi; bemor oʻzining yaqin kishilari (ota-onasi va h. k.) ga qarama-qarshi munosabatda (mehrga nisbatan nafrat va bemehrlik) boʻladi. Baʼzan hissiy tubanlashuv alomatlari (apatiya) yuzaga keladi, iroda susayadi (abuliya), bemor butunlay uydan chiqmay qoʻyadi, hatto oʻziga ham befarq boʻlib qoladi (apatoabulik holat). Xulq-atvor butunlay ayniydi, mayl buzilishlari (ovqat, jinsiy hirs buzilishlari) vujudga keladi.

Читайте также:  Стрептококки в мазке у женщин причины, лечение LS

Negativizm va katotonik belgilar kuzatiladi. Shu bilan bir qatorda shizofreniyaga idrok etishning turli xil aldanishlari (illyuziya va gallyutsinatsiyalar) paydo boʻlishi xos. Bunga senestopatiyalar (badanning turli qismida noxush sezgilar paydo boʻlishi) hamda “tovush eshitish”, “hid kelishi”, “taʼmning paydo boʻlishi”, “tana ichidagi sezgilar” gallyutsinatsiyalari kiradi.

Bemor aslida yoʻq soʻkish, doʻq, poʻpisa va buyruq ovozlarini eshitadi, chirish va boshqa noxush hidlarni sezadi va h. k. Vasvasa gʻoyalari yuzaga chiqadi, bu, koʻpincha, “taʼqib qilish”, “munosabat” va “taʼsir etish” tarzida namoyon boʻladi. Bu psixik avtomatizm hodisasi boʻlib, bunda bemor oʻzida kechayotgan ruhiy jarayonni “begonadek”, uning fikr va mulohazalari, harakatlarini qandaydir yot kuchlar “zoʻrlab” boshqarayotgandek tuyuladi. Bu esa, koʻpincha, depersonalizatsiya (“men” – “men emas”) tarzida kechib bemor oʻzining tashqi koʻrinishi, tovushi yoki butun tanasini begonanikidek his etadi va h. k. Shizofreniyaning mavjud klinik belgilari ichida muayyan alomatlarning birinchi oʻrinda ustun boʻlib koʻrinishini hisobga olib uning quyidagi turlari farq qilinadi. 1) oddiy turi – bunda, asosan, hissiyot, iroda, fikrlash va xulq-atvorning buzilishlari ustun boʻlib, vasvasa va gallyutsinatsiyalar kamdan-kam uchraydi; 2) gebefrenik turi – bu oʻspirinlarda kuzatilib, unda shilqimlik, masxarabozlik qilish, uzuk-yuluq gallyutsinatsiyalar, vasvasa gʻoyalari ustun turadi; 3) katatonik turi – bunda, asosan, katatonik qoʻzgʻalish yoki katatonik tormozlanish alomatlari ustun turadi; 4) paranoid turi – vasvasa gʻoyalari (taʼqib etish, zaharlanish, rashk, sehr-jodu, ixtirochilik va h. k.) va chin hamda soxta gallyutsinatsiyalar (har xil hid va tovushlar kelishi) mavjudligi bilan ifodalanadi.

Shizofreniya kechishiga qarab uzluksiz kechuvchi, rekurent (xurujli), xurujsimon – rivojlanuvchi (shubsimon) turga boʻlinadi, bularning har biri xavfli, sekin va oʻrtacha kechadi.

Shizofreniyaning kelib chiqish sabablari hanuz noaniq boʻlishiga qaramay qator nazariyalar mavjud. Masalan, moddalar, jumladan, karbonsuvlar, fermentlar, neyromediator, mikroelemenlar, vitaminlar va h. k. almashinuvining buzilishi.

Bundan tashqari, endotoksikoz (autoitoksikatsiya) nazariyasi ham bor, bunda shizofreniya bilan ogʻrigan bemorning qoni, orqa miya suyuqligi, siydigi, oʻti, hayvon va oʻsimlik hujayralarining oʻsishi va rivojlanishidan toʻxtatishi maʼlum boʻlsa-da, toksik moddaning tabiati aniqlanmagan. Shizofreniyaning kelib chiqishida irsiy omillarga ham katta eʼtibor beriladi. Kasallikni psixiatr shifokor davolaydi. Davo bemorning umumiy holati, kasallikning turi va alomatlariga qarab olib boriladi. Davolash qancha erta va toʻliq boʻlsa, kasallik oqibati yaxshi boʻladi.

Ruhiy kasalliklar shifoxonasi Jumanazar akani g‘ayriixtiyoriy ravishda davolanishga muhtoj deb topdi

Ijtimoiy tarmoqda “o‘zga sayyoraliklar bilan uchrashgani” sabab mashhur bo‘lib ketgan Jumanazar Rahmonovning Namangan viloyati ruhiy asab kasalliklari shifoxonasi tomonidan tasdiqlangan kasallik tashxisi rasmi tarqaldi, deb yozmoqda “Sof.uz”.

Ekspertlar komissiyasi xulosasiga ko‘ra, Jumanazar Rahmonov yurish-turish, hayot tarzi, xatti-harakatlarida atrof-muhitdan qoniqmaslik, o‘zining gallyusinator-fantastik vasvasa g‘oyalari ta’sirida fantastik kechinmalari, davriy oneyroid ong buzilishlari, o‘zining fikrlarida qat’iy turishi, ayni vaqtdagi gallyusinator-fantastik kiritmalari, o‘zga olam, o‘zga sayyora haqidagi qat’iy fikrlari korreksiyaga tushmasligi, 1990-yilda ham yuqoridagi ruhiy buzilishlar kuzatilgani undagi “rekkurent shizofreniya, gallyusinator-fantastik vasvasa sindromi” tashxisini tasdiqlaydi.

Читайте также:  Эпикондилит (; локоть теннисиста; ) - Клиника Новая Медицина в Орехово-Зуево

“Shuning uchun Jumanazar Rahmonov aqli noraso deb topiladi. Ruhiy holatiga ko‘ra, Namangan viloyati ruhiy asab kasalliklari shifoxonasida g‘ayriixtiyoriy ravishda davolanishga muhtoj”, — deyiladi ekspertlar xulosasida.

Eslatib o‘tamiz, oktabr oyida o‘zga olam vakillari bilan uchrashgan otaxon paydo bo‘lgani haqidagi xabar o‘zbek internetini “portlatgandi”. Jumanazar aka noma’lum mavjudotlar bilan uchrashgani va ularning olamiga borib, tuzalmas dardlarga shifo topish yo‘llarini o‘rganib kelganini da’vo qilgandi.

Shizofreniya belgilari va diagnostikasi

Shizofreniya diagnostikasiga olib keladigan ko’plab yo’llar mavjud

Shizofreniya — bu shubhali bir kasallik

Tashxis qo’yish uchun shifokorlar bemorning farovonligi vaqtidagi izchil o’zgarishlarni kuzatib borishadi. Masalan, nafas qiyinlishuvi bilan birga chuqur nafas olish bilan yomonlashadigan yo’tal, isitma, ko’krak og’rig’i pnevmoniyani juda yaxshi biladi. Yoki to’satdan ko’krak qafasining keskinligining kombinatsiyasi, so’ngra chap qo’lning og’rig’i yurak xuruji uchun qizil bayroqdir.

Muhimi, jismoniy va ruhiy muammolarning aksariyati vaqt ichida izchil ravishda namoyon bo’ladi. Shifokorlar tibbiy sharoitlarning aksariyatini tashxislash imkonini beradigan bu bir xillik (shifokorlar bir hil klinik ko’rinish haqida gapirishadi).

Shizofreniya bir hil holat emas. Shaytonli tovushlar bilan azoblangan va teledasturlarda kodlangan maxfiy xabarlar shizofreniya kasaliga chalinganiga ishonch hosil qilgan. Atrof-muhitga qiziqish ko’rsatmasa, hech qanday turtki bo’lmasligi va hech qanday hissiy javob bo’lmasa, shizofreniya bilan teng darajada tashxis qo’yish mumkin. Ikkita turli xil prezentatsiyalar, bitta tashxis.

Xo’sh, unda qanday qilib ular birgalashib qo’yishadi?

Shizofreniya kasalligini aniqlash uchun shifokorlar , odatda, bilim va hissiy muammolarga qo’shimcha ravishda, ijobiy va salbiy alomatlar deb ataladigan muammo yoki belgilarning kombinatsiyasini izlaydi. Catatonia, shizofreniyada ko’rilgan boshqa bir qator alomatlarni ifodalaydi.

Shizofreniya uchun diagnostik test bormi?

Afsuski, shizofreniya shubhali tashxisni tashxis qiluvchi va jiddiy aqliy holatlarda mumkin bo’lgan tashxis sifatida shizofreniya xavfsizligini bartaraf etadigan hech qanday sinov yo’q.

Agar shifokor nima uchun meni bosh CT / MRI yuborish uchun yubordi?

Shizofreniyaga o’xshash alomatlar bilan namoyon bo’lishi mumkin bo’lgan boshqa holatlar bo’lgani uchun.

Bular miya massasini / shishlarini o’z ichiga olishi mumkin, bu miyaning turli qismlariga siqilish orqali shaxsiyatdagi o’zgarishlarga olib kelishi mumkin, shuningdek, g’ayritabiiy in’ikoslar (g’ayritabiiylik yoki gallyutsinatsiyalar) yoki g’ayrioddiy fikr shakllari (delusions). Ko’zni boshlash (CT / MRI) psixozning sababi emasligini aniqlashda yordam beradi — klinik jihatdan belgilari uchun mumkin bo’lgan tushuntirish sifatida shish paydo bo’lishini istisno qiladi .

Ijobiy alomatlar qanday?

Kundalik an’anaviy tajribadan yuqori bo’lgan fikrlar va hissiyotlar ijobiy alomatlar deb tasniflanadi. Ovozlarni eshitish va vizuallarni ko’rish, masalan, odamlarning sizni ta’qib qilayotganini yoki sizni yomon ko’rishga intilayotganini his qilish kabi haqiqatga asoslanmagan qat’iy e’tiqodlar kabi xiralashgan tajribalar ijobiy alomatlarning odatiy misollaridir.

Ijobiy alomatlar haqida juda ko’p «ijobiy» narsa yo’q — bu yorliq faqatgina ushbu alomatlarning qo’shilishi («qo’shimcha» = «ortiqcha» yoki ijobiy belgi, Matematika 101 ni esda tuting) odatiy aqliy holat deb hisoblanadi .

Ijobiy alomatlar orasida barcha turdagi halüsinasyonlar va delusional fikrlash — odatda «psikotik semptomlar» sifatida guruhlangan va tartibsizlik fikrlashni o’z ichiga oladi.

Читайте также:  Таблетки и средства от панических атак список

Shizofreniya uchun odatiy dori-darmon — antipisikotiklar , ham birinchi, ham ikkinchi avlod — ijobiy / psixotik simptomlarni davolash uchun juda yaxshi ishlaydi.

Salbiy alomatlar qanday?

Agar ijobiy belgilar «ortiqcha» belgisi bo’lsa, unda salbiy alomatlar an’anaviy ruhiy holat deb qaraladigan narsalarning yo’qligining belgilaridir. Insonlar ijtimoiy narsalardir, shuning uchun ijtimoiy jihatdan izolyatsiyaga olib keladigan har qanday narsaga qiziqish etishmasligi salbiy alomatdir. Tuyg’ular bizning kunlik aqliy vazifamizda muhim rol o’ynaydi, shuning uchun his-tuyg’ularning etishmasligi, ya’ni «tekis ta’sir» ga borishi mumkin — ya’ni yuz tuyg’usi (ta’sir etmasligi), shuningdek, salbiy alomatdir.

Boshqa salbiy alomatlar qiziqish, motivatsiya yoki narsalardan zavq olish qobiliyatini kamaytirishni o’z ichiga oladi.

Salbiy alomatlar og’ir bo’lsa, hatto oddiy narsalarni boshdan kechirish qiyin kechishi mumkin, masalan, to’shakka chiqish, dush qabul qilish, kiyinish yoki boshlash va suhbatni davom ettirish («nutqning kamligi» ).

Birinchi avlod psixotexnikasi salbiy alomatlar uchun ko’p ish qilmaydi va ba’zida bu belgilarni ham yomonlashtiradi. Yaxshi xabar shundaki, ikkinchi avlod antisposkopiklar salbiy belgilarni yomonlashtirmaydi; ammo ularni yaxshiroq yoki yomonlashtirmasliklari aniq emas.

Kognitiv belgilar nima?

Shizofreniya ko’pincha e’tiboringizni, kontsentratsiyani va siz o’rgangan narsalarni (xotira kamligini kamaytirish) zaiflashtiradi. Ajablanmasa, bu muammolar yangi axborotni o’rganish, muammolarni hal qilish yoki qarorlarni qabul qilishni qiyinlashtiradi (ijro funktsiyasi tanqisligi).

Bugungi kunda shizofreniyadagi bilim kamchiliklari uchun yaxshi davolash yo’q.

Hissiy muammolar qanday?

Depressiya va anksiyete keng tarqalgan.

Antipsikotiklar ruhiy ta’sirga ega emas, shuning uchun depressiya va anksiyete davolanish uchun etarlicha og’ir bo’lsa, shifokoringiz antidepressant yoki antiseptik davolanishni boshlashi mumkin.

Katatonik belgilari haqida nima deyish mumkin?

Catatonia — muzlatilgan tashqi ko’rinish bilan yakunlangan juda og’ir vosita harakati. Katatoni bo’lgan bemorlarda yashovchi haykallar kabi ko’rinadi. Kattaroq katatoniya holatlarida bemorlar javob bermayaptilar va tana holatiga yopishib qolishadi yoki bu muzlatilgan (har kim uni o’zgartirishga urinayotgan bo’lsa, faol qarshilik bilan) yoki tanani «modellashtirishi» mumkin bo’lgan «suyuqlik moslashuvchanligi» har qanday holatda. Maqsadsiz harakatlarga ega ekstremal vosita tashviqotining holati ham katatonik qiziqish sifatida tasniflanishi mumkin.

Catatonia shizofreniyada taqdimotning bir qismi bo’lishi mumkin, lekin og’ir depressiya va maniyali bemorlarda ham ko’rish mumkin.

Antipsikotiklar katatoni uchun tanlovga yordam berishi mumkin. Benzodiazepinlar (lorazepam va diazepamni boshqalar qatorida) deb nomlanadigan boshqa turdagi dorilar catatonia uchun tanlovdir.

Juda ko’p alomatlar mavjud. Ularning barchasi shizofreniya tashxisi uchun hisoblanadimi?

Yo’q. Shizofreniyaning tashxisi shundaki, bemorda kamida ikkita belgilari bo’lishi kerak (ijobiy yoki salbiy yoki kombinatsiya). Semptomlar oilada va umuman jamiyatda ishlash qobiliyatining pasayishiga olib kelishi uchun etarlicha jiddiy bo’lishi kerak. Bundan tashqari, shizofreniya kasaliga tashxis qo’yish uchun semptomlar kamida olti oyda ham bo’lishi kerak. Nihoyat, semptomlar «boshlang’ich» ma’nosini anglatishi kerak, chunki bemorning nima uchun ularni (masalan, spirtli ichimliklarni, giyohvand moddalarni yoki retsept bo’yicha dori-darmonlarni qo’llashni yoki boshqa tibbiy yoki aqliy salomatlik sharoitlarini) boshdan kechirishini tushuntirish yo’q.

Ссылка на основную публикацию
Что Такое Эндокардит Причины, Симптомы, Диагностика, Лечение
Инфекционный эндокардит лечение Возникновению инфекционного эндокардита способствует внедрение и размножение в организме человека патогенных микроорганизмов. При инфекционном эндокардите различными возбудителями...
Что такое аутоиммунные заболевания и почему они возникают
Аутоиммунные заболевания – что это, почему возникают, и можно ли с ними справиться? Комплексная диагностика заболевания в отдельных случаях не...
Что такое аутоиммунный тиреоидит щитовидной железы симптомы и лечение
Аутоиммунный тиреоидит щитовидной железы: причины, симптомы и лечение Щитовидная железа— особенный орган человека, который обеспечивает все виды обмена веществ осуществляющихся...
Что такое энцефалопатия и чем она опасна
Лечение резидуальной энцефалопатии Резидуальная энцефалопатия – это заболевание головного мозга, вызванное повреждением тканей и гибелью нервных клеток (нейронов). Встречается у...
Adblock detector